ساعت ۱٠:۳٤ ‎ب.ظ روز ۱٩ شهریور ۱۳۸٦  کلمات کلیدی:

کارکردهای اصلی رسانه‏ها

جامعه امروز بدون وسايل ارتباط جمعی غير قابل تصور است. وسايل ارتباط جمعی برای جوامع مهم بوده و بسته به نوع نظامی که رسانه تابع آن است و علايق و نيازهای افراد خاص و ميزان توسعه يافتگی آن جامعه کارکردهای متنوعی دارند.

در تعريف رسانه‏های جمعی گفته می‏شود:  رسانه جمعی رسانه‏ای است که در زمان واحد, پيام‏های يکسان را برای تعداد زيادی از افراد ارسال می‏کند.

با توجه به تعريف فوق از رسانه‏های جمعی, اين پرسش در اينجا مطرح می‏شود:" آيا کارکرد رسانه‏های جمعی صرفاً خبری و اطلاع‏رسانی است؟"

از آنجايی‏که مهمترين ويژگی رسانه‏های جمعی " نهادی بودن" آنها است. به اين معنا که پيام درون يک نظام منسجم ارتباطی و با هدف اثر گذاری بر آگاهی‏های مخاطب تهيه و ارسال می‏شود؛ بايستی به اين نکته توجه کرد که پيام مورد نظر يک وسيله ارتباط جمعی با چه هدفی و با توجه به چه نوع رسالت و مأموريتی مطرح شده است.

در هر يک از رسانه‏ها مجموعه‏ای از کارکردهای قابل تصور است که هارولد لاسول در تحقيقات خود در سال 1967 سه کارکرد عمده برای رسانه‏ها برشمرد:

1)      نظارت بر محيط به معنی جمع‏آوری و توزيع اطلاعات در مورد رويدادهای محيط اطراف, هم در داخل و هم در خارج يک جامعه خاص و اين امر تا اندازه‏ای, نظير آن چيزی است که عموماً به مثابه اداره و هدايت اخبار مورد نظر قرار می‏گيرد.

2)      همبستگی بخشی از جامعه در واکنش به محيط: همبستگی در اينجا شامل تفسير اطلاعات مربوط به محيط و توصيه در مورد نحوه رفتار در واکنش به اين رويدادها است. اين فعاليت تا حدودی به عنوان ويرايش يا تبليغ سياسی شناخته می‏شود.

3)      انتقال ميراث اجتماعی از نسلی به نسل ديگر: لاسول می‏گويد که انتقال فرهنگ معطوف منتقل کردن اطلاعات, ارزشها و هنجارهای اجتماعی از نسلی به نسل ديگر يا از اعضای يک گروه به تازه واردهای آن گروه است. اين امر عموماً به مثابه فعاليت آموزشی شناخته می‏شود.

رايت به اين سه کارکرد مقوله تفريح و سرگرمی را اضافه کرده که به اعمال ارتباطی اشاره دارد که جهت سرگرمی و تفريح صورت می‏گيرند.

با توجه به موارد مطرح شده پيرامون کارکردهای رسانه‏ها می‏توان گفت که کارکرد رسانه‏ها در اين دنيای شبکه‏ای شده فراتر از کارکردهای مطرح شده از سوی اين صاحبنظران ارتباطی است. زيرا با توسعه و گسترش فن‏آوری و ايجاد يک جامعه اطلاعاتی نقش رسانه‏ها پر رنگتر و سنگين تر شده است به اين مفهوم که رسانه‏ها بتوانند با رسانه‏های ديگر به رقابت برخيزند و به وظيفه خود عمل کنند. رسالت هر رسانه‏ای با رسانه ديگر متفاوت است به عنوان مثال اگر از رسانه به عنوان يک service provider نام ببريم يعنی تامين کننده/ فراهم کننده سرویس برای يک جامعه؛ کاملاً تفاوت آن رسانه با رسانه ديگر از لحاظ کارکرد و وظيفه مشخص خواهد شد و در واقع اين سرويس می‏تواند اجتماعی, اقتصادی, آموزشی, فرهنگی, فن‏آوری, اطلاع‏رسانی, تفريحی و ... باشد.

به طور خلاصه, کارکردهای رسانه‏ها با توجه به رسالت و مأموريت آن رسانه تعريف می‏شود و آن به اين مفهوم نيست که به طور کامل کارکردهای رسانه‏ها متفاوت از هم است و با توجه به تعريف رسانه مورد نظر در يک جامعه می‏توان کارکرد و وظيفه اصلی آن را مشخص نمود و اين امر مستلزم اتخاذ راهبردهای مناسب در جهت رسيدن به اهداف عملياتی و کارکردی مورد نظر رسانه می‏باشد.