ساعت ٩:۱۸ ‎ق.ظ روز ۱٧ آبان ۱۳۸٥  کلمات کلیدی:

کارکردهای اصلی رسانه‏ها

 

جامعه امروز بدون وسايل ارتباط جمعی غير قابل تصور است. وسايل ارتباط جمعی برای جوامع مهم بوده و بسته به نوع نظامی که رسانه تابع آن است و علايق و نيازهای افراد خاص و ميزان توسعه يافتگی آن جامعه کارکردهای متنوعی دارند.

در تعريف رسانه‏های جمعی گفته می‏شود: " رسانه جمعی رسانه‏ای است که در زمان واحد, پيام‏های يکسان را برای تعداد زيادی از افراد ارسال می‏کند."

با توجه به تعريف فوق از رسانه‏های جمعی, اين پرسش در اينجا مطرح می‏شود:" آيا کارکرد رسانه‏های جمعی صرفاً خبری و اطلاع‏رسانی است؟"

از آنجايی‏که مهمترين ويژگی رسانه‏های جمعی " نهادی بودن" آنها است. به اين معنا که پيام درون يک نظام منسجم ارتباطی و با هدف اثر گذاری بر آگاهی‏های مخاطب تهيه و ارسال می‏شود؛ بايستی به اين نکته توجه کرد که پيام مورد نظر يک وسيله ارتباط جمعی با چه هدفی و با توجه به چه نوع رسالت و مأموريتی مطرح شده است.

در هر يک از رسانه‏ها مجموعه‏ای از کارکردهای قابل تصور است که هارولد لاسول در تحقيقات خود در سال 1967 سه کارکرد عمده برای رسانه‏ها برشمرد:

1)     نظارت بر محيط به معنی جمع‏آوری و توزيع اطلاعات در مورد رويدادهای محيط اطراف, هم در داخل و هم در خارج يک جامعه خاص و اين امر تا اندازه‏ای, نظير آن چيزی است که عموماً به مثابه اداره و هدايت اخبار مورد نظر قرار می‏گيرد.

2)     همبستگی بخشی از جامعه در واکنش به محيط: همبستگی در اينجا شامل تفسير اطلاعات مربوط به محيط و توصيه در مورد نحوه رفتار در واکنش به اين رويدادها است. اين فعاليت تا حدودی به عنوان ويرايش يا تبليغ سياسی شناخته می‏شود.

3)     انتقال ميراث اجتماعی از نسلی به نسل ديگر: لاسول می‏گويد که انتقال فرهنگ معطوف منتقل کردن اطلاعات, ارزشها و هنجارهای اجتماعی از نسلی به نسل ديگر يا از اعضای يک گروه به تازه واردهای آن گروه است. اين امر عموماً به مثابه فعاليت آموزشی شناخته می‏شود.

رايت به اين سه کارکرد مقوله تفريح و سرگرمی را اضافه کرده که به اعمال ارتباطی اشاره دارد که جهت سرگرمی و تفريح صورت می‏گيرند.

با توجه به موارد مطرح شده پيرامون کارکردهای رسانه‏ها می‏توان گفت که کارکرد رسانه‏ها در اين دنيای شبکه‏ای شده فراتر از کارکردهای مطرح شده از سوی اين صاحبنظران ارتباطی است. زيرا با توسعه و گسترش فن‏آوری و ايجاد يک جامعه اطلاعاتی نقش رسانه‏ها پر رنگتر و سنگين تر شده است به اين مفهوم که رسانه‏ها بتوانند با رسانه‏های ديگر به رقابت برخيزند و به وظيفه خود عمل کنند.

رسالت هر رسانه‏ای با رسانه ديگر متفاوت است به عنوان مثال اگر از رسانه به عنوان يک service provider نام ببريم يعنی فراهم کننده سرويس يا خدمت برای يک جامعه؛ کاملاً تفاوت آن رسانه با رسانه ديگر از لحاظ کارکرد و وظيفه مشخص خواهد شد و در واقع اين سرويس می‏تواند اجتماعی, اقتصادی, آموزشی, فرهنگی, فن‏آوری, اطلاع‏رسانی, تفريحی و ... باشد.

به طور خلاصه, کارکردهای رسانه‏ها با توجه به رسالت و مأموريت آن رسانه تعريف می‏شود و آن به اين مفهوم نيست که به طور کامل کارکردهای رسانه‏ها متفاوت از هم است. با توجه به تعريف رسانه مورد نظر در يک جامعه می‏توان کارکرد و وظيفه اصلی آن را مشخص نمود و اين امر مستلزم اتخاذ راهبردهای مناسب در جهت رسيدن به اهداف عملياتی و کارکردی مورد نظر رسانه می‏باشد.